Blog Leerlab

De gezonde stad (2): de praktijk in Rotterdam

Geschreven door Arja Nobel

Op 7 april was het eerste praktijklab van 2016, in Utrecht. Utrecht maakt er werk van bleek uit het enthousiaste betoog van de wethouder. Zie hiervoor blog 1. Na de introductie van de stad Utrecht, waar gezondheid het centrale thema is in het stadsbeleid, is het aan de deelnemers om hun vragen in te brengen. In deze blog staat de vraag van Rotterdam centraal.

Verbinden economisch en sociaal spoor

Josine van den Boogaard, senior beleidsmedewerker Leefomgeving en Gezondheid bij de GGD Rotterdam Rijnmond, werkt graag met sociale en groene initiatieven. Josine: “ Daar kun je zien en ervaren waar het om gaat”.

Vijf jaar geleden verscheen ‘Food and the City’, het uitvoeringsprogramma stadslandbouw van Rotterdam. Ook werd de Foodcouncil Rotterdam opgericht. Daar werd zowel aandacht besteed aan de boeren als aan de sociale initiatieven op het gebied van stadslandbouw. De gemeente probeerde mee te bewegen en een zetje in de rug te geven waar dit nodig was. In de agrarische/food branche is veel innovatie. Dit heeft er toe geleid dat er in Rotterdam nu twee sporen zijn:

  • een economisch spoor (food): vooral grote bedrijven die zien dat er aandacht is voor gezond voedsel en daar op in willen spelen. Deze ontwikkeling wordt actief ondersteund door gemeente Rotterdam. Afdeling Economie steunt het Foodcluster1 en het Medicalcluster. De gemeente richtte de clusteraanpak Food op, waarmee ze de foodsector uit Rotterdamse regio op de wereldkaart wil zetten. Bedrijven betrokken bij deze twee clusters zoeken nu naar crossovers, waarbij zij zoeken naar oplossingen voor meer gezond eten. Zo wordt gedacht aan personalized food: welke voeding past bij jouw DNA. Rotterdam ondersteunt dit internationale onderzoek naar personalized food ook financieel.
  • een sociaal spoor: sociale projecten met tuinen, allerlei initiatieven die mensen verbinden. De gedachte hier is dat iedereen talent heeft, talent dat benut kan worden. Het draait om maatschappelijke waarden. Een voorbeeld hiervan is Rotterdamse Munt, een levendige kruidentuin in de Afrikaanderwijk (www.rotterdamsemunt.nl).De vraag van Josine is: hoe kunnen we die economische en de sociale sporen verbinden en verbonden houden?
    Onderliggende vragen zijn:
  • Hoe kunnen we zorgen dat er business rond voedsel ontstaat waarbij de sociale insteek niet vergeten wordt?
  • Hoe kunnen we structureel aanbesteden, rekening houdend met de nieuwe aanbestedingsregels van Europa, waarbij de sociale initiatieven kunnen meedoen?
  • Hoe kunnen we zorgen dat het sociale spoor resultaten laat zien (afname overgewicht, etc).1 Voor meer informatie over het Foodcluster zie www.bvspaansepolder.nl/foodcluster

Josine ziet gezondheid als de brug tussen de twee sporen. Zij wil ook graag horen over goede voorbeelden die aangeven hoe stadslandbouw structureel iets kan bieden aan kwetsbare mensen.

blog1Rotterdamse Munt (februari 2016)

Waarom wil Josine die sporen verbinden? Kunnen ze niet gewoon ieder hun eigen weg gaan? Josine vreest dat het sociale spoor het onderspit gaat delven in de aandacht vanuit de gemeente. Dat de sociale kant gebruikt/misbruikt wordt, dat de methoden die stadslandbouwers gebruiken worden benut zonder dat ze daar de revenuen van plukken. De eerste reacties op het betoog van Josine zijn dat de foodsector groot wordt ten koste van sociale aspecten en milieu. Duurzaamheid wordt vergeten. Maar de onderstroom, het sociale spoor, kan de grote bedrijven juist leren hoe om te gaan met duurzaamheid en sociale aspecten.

Het sociale spoor als bindmiddel

Uit de economische verkenning van Rotterdam blijkt dat de verhouding tussen werk voor hoog- en laagopgeleiden stevig aan het verschuiven is. De verhouding was 1:5 en verschuift naar 1:0,5. Er komt dus steeds minder werk voor de laagopgeleiden. Waar moeten die straks werken? Als dit niet wordt opgelost heeft de stad Rotterdam straks een groot probleem. De tweedeling in de Rotterdamse samenleving wordt daardoor steeds groter. Voedsel kan perspectief bieden. Wanneer mensen samen tuinen in de openbare ruimte brengt dat verbinding tot stand. Sociale initiatieven en ondernemingen kunnen hiervoor zorgen. Sociaal tuinieren kan ook de basis zijn voor werken met voedsel. Wanneer de effecten van sociale tuinen duidelijk gemaakt kunnen worden in combinatie met de urgentie van werk voor de lager opgeleiden, kan het economische spoor aangesproken worden.

Rol van de gemeente

De rol van de gemeente kan velerlei zijn:

  • Faciliteren (transport, ondersteunen vrijwilligers, opleiding van de begeleiders)
  • Adviseren (kennis en ervaring met andere initiatieven inbrengen)
  • Een vrijwilligers coördinator inzetten
  • Matchen tussen vraag en aanbod. Als iemand iets zoekt verwijzen naar eenlocatie of de bestaande initiatieven
  • Vastgoed, leegstaand of braakliggend aanbieden aan sociale ondernemingenen/of buurtinitiatieven
  • Gemeentelijke daken aanbieden voor stadslandbouw, evt. ook uit te breiden naarwoningcorporaties.KansenDe deelnemers aan de workshop zien vele kansen voor Rotterdam. De voorbeelden en tips voor Josine vliegen over tafel:
  • Er zijn vele voorbeelden van buurtinitiatieven in Nederland. Denk aan Oost- Indisch Groen in Amsterdam (www.oostindischgroen.nl ). Het IVN heeft een reeks icoonprojecten waar filmpjes van zijn.
  • In de vergelijking tussen het economische en sociale spoor is het belangrijk naar alle waarden te kijken. Breng alle kosten en opbrengsten in beeld. Met de tool van TEEBstad kun je inzicht krijgen in de opbrengsten/de waarden van groen in de stad (www.teebstad.nl). Dat zou een grondslag kunnen zijn voor de gemeente om de gelden anders te verdelen.
  • Care 2 Get There. Dit is een onderdeel van Humanitas. Ze bieden dagbesteding voor groepen en individuen die kwetsbaar zijn binnen de samenleving.
  • In Amersfoort is een coöperatie voor onderhoud van de openbare ruimte opgericht, 033groen (www.bewoners033.nl). Gemeente Amersfoort denkt hierin mee.
  • De Federatie Landbouw & Zorg (www.landbouwzorg.nl) ondersteunt zorgboeren en initiatiefnemers. Zij gaan voor voedselproductie in combinatie met zorg. Het is een loket voor iedereen met interesse in landbouw en zorg, van deelnemers van de zorgboerderij, cliëntenorganisaties, zorginstellingen, boeren, beleidsmakers, etc. En het is een expertisecentrum. Zij weten wat de knelpunten zijn na de transitie van de zorg.
  • De ervaring van Amersfoort is dat je een plek nodig hebt om het verhaal over voedsel, gezondheid en duurzaamheid te vertellen. In Amersfoort is dat Het Lokaal (www.hetlokaal.nl), de foodhall waar regionaal voedsel wordt verkocht en gegeten. De gemeente heeft hierbij geholpen, “de dingen gemakkelijk gemaakt”.blog2
  • De gemeente zou een uitzendbureau voor kwetsbaren en voor vrijwilligers kunnen beginnen.
  • Praat eens met volkstuinders. De AVVN heeft een standpunt.
  • De Ministeries van EZ en VWS hebben opdracht gegeven voor een kennisproject. True Pricing. True Pricing is een kader voor de waardering van milieu-en sociale effecten op bedrijfs-en productniveau. Het kijkt naar de effecten op de samenleving tijdens productie en consumptie die niet worden betaald. Meer informatie op www.metenvanduurzaamheid.nl en www.trueprice.org.

Stadslandbouw groeit van zuid tot noord. Het laatste woord aan Groningen: “ zonder eten wordt je nooit gezonder”.

Door Arja Nobel , 17 mei 2016

Over de auteur

Arja Nobel

is zelfstandig project- en programmamanager leefomgeving en buitenruimte. De rode draad in haar werk is verbinding tussen mensen, buitenruimte en geld. Zij was o.a. programmamanager Tuinen van West (Amsterdam) en is sinds de start deelnemer in het Stedennetwerk Stadslandbouw.